Latro et Vicini - Sol et Uxor (Nequam)

This project has evolved to a new blog - ICTIBUS FELICIBUS - so please check there for more poems. Here I will finish up publishing the longer poems, but all the shorter poems, with macrons and meter marks, will be found at Ictibus instead. :-)

---

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 314.

Nequam 17: DE LATRONE ET VICINIS

Uxorem quidam · latro ducebat, et eius
vicini laetis || intererant epulis.
Vicinos sapiens · laetos cum cerneret omnes,
talia stultorum || plausibus opposuit:
Solem fama fuit · uxorem ducere velle,
omnis turbatus || inde fuit populus;
Nec timuere Iovi · convicia dicere multi.
Iupiter inquirit || cur doleat populus.
Respondent homines: · Cum solus cuncta calore
sol angat, natos || si creet hic, quid erit?
Ista docent fugienda · bonis agmenta malorum:
nam quid agent plures, || si nimis unus obest?

Prose paraphrase:

Latro quidam
uxorem ducebat,
et vicini eius
epulis laetis intererant.
Cum sapiens
vicinos omnes laetos cerneret,
talia
stultorum plausibus opposuit:
fama fuit
solem
uxorem ducere velle,
inde
populus omnis
turbatus fuit;
et multi
Iovi convicia dicere
non timuere.
Iupiter inquirit
cur populus doleat.
Homines respondent:
Cum sol solus
cuncta calore angat,
quid erit
si hic
natos creet?
Ista docent
bonis fugienda
malorum augmenta:
nam plures
quid agent,
si unus
nimis obest?

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a Renaissance edition of Aesop:



Word list thanks to NoDictionaries.com:

Coming soon.

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Leo et Mus (Nequam)

This project has evolved to a new blog - ICTIBUS FELICIBUS - so please check there for more poems. Here I will finish up publishing the longer poems, but all the shorter poems, with macrons and meter marks, will be found at Ictibus instead. :-)

---

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 150.

Nequam 41: LEO ET MUS

Silvae secretis quondam narratur in antris
depressus somno || forte cubasse leo:
Hunc circa plures venientes undique mures
non formidabant || cursibus obstrepere.
Tandem lascivus super illum transiit unus,
et vigilans saevus || mox leo sensit eum,
Extendensque pedem, miserum rapuit pede murem.
Ille gemens tali || voce rogat veniam:
Parce, precor, misero, fortissime; non ego tantis
praeda tuis videor || viribus apta rapi.
Ingentes tauros, ursos quoque sternere saevos
te decet et reliquas || cum feritate feras.
Turpe putet vilem virtus tua perdere murem!
in me tanta suum || non habet ira locum.
Flecti vel sola permittas te pietate,
qui cunctas superas || nobilitate feras.
Vindictae satis esse potest sub iudice tanto
quod me morte metus || durior excruciat.
Supplicibus verbis flexus lacrimisque rogantis,
nobilis optatam || mox leo dat veniam.
Post modicum silvas leo dum lustraret easdem,
clam sibi dispositum || decidit in laqueum;
quem cum non posset nec vi superare nec arte,
rugitu coepit || non modico furere.
Insultant capto pecudesque feraeque leoni,
solus ob acceptam || mus doluit veniam.
Protinus accurrens: Vitam mihi quam tribuisti,
parvus ait, reddam || nunc, leo magne, tibi.
Sic ait et solito corrodens vincula more
solvit eum iustam || retribuendo vicem.
Qui legit ista potens minimis quoque parcere discat,
cum magnum minimus || saepe iuvare queat!

Prose paraphrase:

Quondam
leo, forte,
cubasse narratur
in silvae antris secretis,
somno depressus:
mures plures,
circa hunc undique venientes,
non formidabant
cursibus obstrepere.
Tandem
unus lascivus
super illum transiit,
et mox
leo saevus, vigilans,
eum sensit,
et,
extendens pedem,
murem miserum pede rapuit.
Ille, gemens,
tali voce veniam rogat:
Fortissime,
precor: misero parce!
Ego
non videor
praeda apta rapi
tuis viribus tantis.
Te decet
cum feritate
tauros ingentes sternere,
ursos saevos quoque,
et feras reliquas.
Virtus tua
turpe putet
murem vilem perdere!
Tanta ira
in me
locum suum non habet.
Vel pietate sola
te flecti permittas,
qui
nobilitate
feras cunctas superas.
Sub iudice tanto
vindictae satis esse potest
quod metus,
durior morte,
me excruciat.
Mox leo nobilis,
flexus
verbis supplicibus
et lacrimis rogantis,
veniam optatam dat.
Post modicum
leo,
dum silvas easdem lustraret,
clam in laqueum decidit
sibi dispositum;
cum
nec vi nec arte
laquem superare non posset,
furere coepit
rugitu non modico.
Et pecudes et ferae
leoni capto insultant,
mus solus doluit
ob veniam acceptam.
Protinus accurrens,
parvus ait:
Vitam
quam mihi tribuisti,
leo magne,
nunc tibi reddam.
Sic ait,
et more solito
vincula corrodens,
eum solvit,
vicem iustam retribuendo.
Potens
qui legit ista
discat
minimis quoque parcere,
cum saepe
minimus queat
magnum iuvare!

Image. Here's an illustration for the fable (image source) by Walter Crane:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Lupus et Agnus

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 155.

Nequam 10: LUPUS ET AGNUS

Potans fonte lupus de rivo vidit eodem
agnum potantem, || sicque dolosus ait:
Cur mihi, dum biberem, turbasti, perfide, rivum?
nec mala fecisti || tu semel ista mihi.
Agnus ad haec: Ab te cum rivus defluat ad me,
dic, turbare tibi || qualiter hunc potui?
Tunc lupus adiecit: Maledicere non timuisti
tu mihi, iam menses || praeteriere novem.
Agnus ait: Nondum me credo fuisse creatum,
testari mater || ut mea saepe solet.
Me, lupus inquit ad haec, mendacem, perfide, dicis;
haec ultra nequeo || verba superba pati.
Sic lupus ore tonat rursum: Mihi damna minaris.
Non minor, agnus ait. || Cui lupus: Immo facis:
Fecit idem tuus ante pater, sex mensibus actis,
cum bene patrisses, || crimine patris obi.
Sic circumventum verbis mendacibus agnum
non metuit saevus || mox iugulare lupus.
Hinc discat simplex semper vitare dolosum,
qui iustos damnat || innocuosque premit!

Prose paraphrase:

Lupus
fonte potans
vidit
agnum potantem
de rivo eodem,
et sic dolosus ait:
Perfide,
cur mihi rivum turbasti,
dum biberem?
Et non semel
tu mihi fecisti
ista mala.
Agnus ad haec:
Cum rivus
ab te defluat
ad me,
dic,
qualiter potui
tibi hunc turbare?
Tunc lupus adiecit:
Tu
mihi maledicere non timuisti,
novem menses iam praeteriere.
Agnus ait:
Credo
me nondum creatum fuisse,
ut mater mea
saepe testari solet.
Lupus
ad haec inquit:
Perfide,
dicis
me mendacem;
nequeo
ultra pati
haec verba superba.
Sic lupus
rursum ore tonat:
Mihi damna minaris.
Agnus ait:
Non minor.
Cui lupus:
Immo facis:
pater tuus
ante idem fecit,
sex mensibus actis,
cum bene patrisses,
crimine patris obi.
Sic
lupus saevus
agnum
verbis mendacibus circumventum
mox iugulare non metuit.
Hinc simplex discat
semper vitare dolosum,
qui
iustos damnat
et innocuos premit!

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The dictionary list does not recognize the verb patrisses in the phrase cum bene patrisses, "since you're so much like your father."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a modern edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Lupus et Bubulcus

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 22 (it varies from story to story just what kind of animal is fleeing from the hunter).

Nequam 22: LUPUS ET BUBULCUS

Cum venatores fugeret lupus atque molossos,
et fessus densas || iam peteret latebras,
Obvius invisus fuit illi forte bubulcus,
quem supplex verbis || talibus alloquitur:
Immeritam, fateor, veniam compellor ab hoste
quaerere; mos tamen est || parcere supplicibus.
Rem te perfacilem supplex rogo; ne latitantem
me prodas: vivam, || si modo tu taceas.
Esto, bubulcus ait, tutus, celabo latentem,
nec tibi quam potero || ferre pigebit opem.
Finierat: venator adest, rogitatque bubulcum
ut partem ostendat || quam petit ille lupus.
Laevam respondens, oculis nutuque bubulcus
ad dextram fallax || innuit esse lupum.
Venator properans oculorum non bene nutus
sensit, sed laevam || cum canibus petiit.
Mox quasi congaudens fertur dixisse bubulcus:
Nunc, lupe, scire potes || quam bona nostra fides.
Grates iure tuae, lupus inquit, reddere linguae
debeo; luminibus || sed mala multa precor.
Haec duplicem tangit qui cum mala promere verbis
non audet, nutu || significare solet.

Prose paraphrase:

Cum lupus
venatores atque molossos
fugeret,
et iam fessus
latebras densas peteret,
forte
bubulcus invisus
illi obvius fuit,
quem
supplex alloquitur
verbis talibus:
Fateor:
ab hoste
veniam immeritam quaerere
compellor;
mos tamen est
supplicibus parcere.
Supplex
te rogo
rem perfacilem;
ne me latitantem prodas:
vivam,
si modo tu taceas.
Bubulcus ait:
Esto tutus,
latentem celabo,
et non pigebit
opem tibi ferre
quam potero.
Finierat;
venator adest,
et bubulcum rogitat,
ut partem ostendat
quam ille lupus petit.
Laevam
respondens,
oculis et nutu
bubulcus fallax
innuit
ad dextram esse lupum.
Venator properans
nutus oculorum non bene sensit,
sed laevam petiit
cum canibus.
Mox bubulcus
quasi congaudens
dixisse fertur:
Lupe,
nunc scire potes
quam bona nostra fides.
Lupus inquit:
Grates
tuae linguae
iure reddere debeo;
sed luminibus
mala multa precor.
Haec
duplicem tangit
qui
nutu significare solet,
cum non audet
verbis mala promere.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool).

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a Renaissance edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Pavo et Graculus

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 472.

Nequam 12: DE PAVONE ET GRACULO

Pavonum pennis · ornatus, graculus omne
vile suum tumidus || coepit habere genus;
Pavonumque sequens, · turbae consanguinearum
dedignabatur || iungere se volucrum.
Pavonum talem · pulcherrima turba sodalem
contemnens, rostris || hunc fugat et pedibus.
Ad genus ergo suum · cum flens miser ille rediret,
omnis turba sui || reppulit hunc generis.
Sic parti gratus · neutri, sed utraque repulsus,
contemptum meritis || se dolet esse suis.
Haec docet alterius · bona ne sua deputet ullus,
nunc sua ne perdat || et sua non habeat.

Prose paraphrase:

Graculus,
pavonum pennis ornatus,
tumidus
omne genus suum
vile habere coepit;
et pavonum turbam sequens,
turbae volucrum consanguinearum
se iungere dedignabatur.
Pavonum turba pulcherrima
talem sodalem contemnens,
rostris et pedibus
hunc fugat.
Ergo
cum ille miser, flens,
ad genus suum rediret,
omnis turba
sui generis
hunc repulit.
Sic gratus
parti neutri,
sed utraque repulsus,
dolet
meritis suis
se contemptum esse.
Haec docet
ne ullus
alterius bona
sua deputet,
ne nunc sua perdat
et sua non habeat.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool).

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a Renaissance edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Leo et Socii Eius

This fable has moved to the Ictibus Felicibus blog.

Leo et Equus (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 187.

Nequam 24: DE LEONE ET EQUO

Pascentem leo vidit equum, · quem fallere tentans
aggreditur blande || se simulans medicum.
Sensit equus fraudem: · mox dissimulando timorem
oblitusque sui || graminis, inquit equus;
Gratulor ecce nimis · te, frater, adesse, mederi
laeso stirpe meo || quem puto posse pedi.
Accedens leo spondet opem; · palpare volentis,
calce ferit gemino || mox caput eius equus.
Ille cadit; deridet equus, · tandemque recedens:
Nunc, inquit, medice, || quod mediceris habes.
Ut stupor abscessit, · dixit leo: Contigit istud
iure mihi, factus || qui fueram medicus,
Nolueramque mea · feritate et viribus uti;
ecce dolo pereo || iure dolosus ego.
Nobilis ad turpes · verti quem non pudet artes,
formidet turpi || se quoque fraude capi!

Prose paraphrase:

Leo vidit
equum pascentem,
quem aggreditur,
fallere tentans,
blande simulans se medicum.
Equus fraudem sensit:
mox dissimulando timorem
et oblitus sui graminis,
equus inquit;
Ecce, frater,
nimis gratulor
te adesse,
quem posse puto
mederi
pedi meo
laeso stirpe.
Leo, accedens,
opem spondet;
palpare volentis,
caput eius
mox equus ferit
calce gemino.
Ille cadit;
equus deridet,
et, tandem recedens, inquit:
Medice,
nunc habes
quod mediceris.
Leo,
ut stupor abscessit,
dixit:
Iure
istud mihi contigit,
qui
medicus factus fueram,
et nolueram
mea feritate et viribus uti;
ecce
ego dolosus
iure
dolo pereo.
Nobilis,
quem non pudet
ad artes turpes verti
formidet
se quoque
fraude turpi capi!

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The word list is missing the verb medico, medicare, "heal, cure."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a Renaissance edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Agricola et Filii et Vinea (Trinity)

Source: This poem was composed by the anonymous "Trinity Master" who published a lovely little book in 1852 setting Latin fables in prose side-by-side with his verse compositions; read the book at Google Books.

Other Versions: For more versions, see Perry 42.

22. AGRICOLA ET FILII

Optimus est, pueri, vobis Industria census;
Scilicet enisum || fors hominesque iuvant.
Agricola ad vitae finem provenerat; ad se
Continuo Natos || iussit adire suos.
"Iam moriturus ego," dixit; "mea verba tenete:
Vinea thesauros || possidet illa meos."
Finierat senior; cum verbo vita refugit.
Rite suum iuvenes || indoluere patrem.
Funera post patris, thesaurum quaerere certant;
Armatur duro || quaeque ligone manus.
Funditus ad vernum subvertitur area solem;
Nil tamen inveniunt; || nil locus aeris habet.
Reddit et autumnus lucrum pretiumque laboris;
Muneribus Bacchi || fertilis uva tumet.

Prose paraphrase:

Pueri,
vobis
census optimus
Industria est;
Scilicet
fors et homines
enisum iuvant.
Agricola
ad vitae finem provenerat;
continuo
Natos suos iussit
ad se adire.
Dixit:
"Ego
iam moriturus sum;
mea verba tenete:
Vinea illa
thesauros meos possidet."
Senior finierat;
cum verbo
eius vita refugit.
Iuvenes
rite patrem suum indoluere.
Post patris funera,
thesaurum quaerere certant;
quaeque manus
duro ligone armatur.
Area
ad vernum solem
funditus subvertitur.
Nil tamen inveniunt;
locus
nil aeris habet.
Autumnus
et lucrum et pretium laboris
reddit;
fertilis uva
Bacchi muneribus tumet.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool).

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a 15th-century edition of the fables:



Word list thanks to NoDictionaries.com:

Coming soon.

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Nisus et Columbae (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 486.

Nequam 25: DE NISO ET COLUMBIS

Crudelem blandae · nisum fugiendo columbae,
accipitrem dominum || constituere suum.
Ille velut iudex, · praetenso crimine cuique,
perfidus innocuas || dilaniabat aves.
Una dolum noscens: · Minus, inquit, noxius hostis
ille fuit primus || quam novus hic dominus.
Hostis apertus erat · nobis prior ille, fugaque
vitari tardus || praeceleri poterat.
Cogit iustitiae · nos iste perire sub umbra,
nec licet abscondi || nec licet effugere.
Haec merito patimur · quia nos commisimus illi
cuius semper ali || sanguine vita solet.
Ista iocosa monent · homines ne, dum mala vitant,
non praevisa satis || pessima sponte petant.

Prose paraphrase:

Columbae blandae,
crudelem nisum fugiendo,
accipitrem
dominum suum constituere.
Ille velut iudex,
crimine cuique praetenso,
perfidus
aves innocuas dilaniabat.
Una, dolum noscens,
inquit:
Ille primus fuit
hostis minus noxius
quam hic dominus novus.
Prior,
ille
nobis erat
hostis apertus,
et fuga praeceleri
tardus vitari poterat.
Iste
nos cogit perire
sub umbra iustitiae,
nec licet abscondi
nec licet effugere.
Merito
haec patimur
quia nos commisimus illi
cuius vita
sanguine ali solet
semper.
Ista iocosa monent homines
ne,
dum vitant mala,
sponte petant pessima,
non satis praevisa.


NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). It did not recognize the late Latin form praetenso for the perfect participle of praetendo, "spread out, extend, allege, pretend." It also did not recognize the verb dilanio, dilaniare, "tear to pieces" and praeceler, the compound form of celer, meaning "very swift, very fast."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a Renaissance edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Corvus et Vulpes (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 124.

Nequam 27: DE CORVO ET VULPE

Excelsa laetus · residebat in arbore corvus,
caseolum raptum || mordicus ore ferens.
Praeteriens, illum · suspexit callida vulpis;
fallere quem cupiens || taliter alloquitur:
Si Natura potens · in avem me vertere vellet,
corvum praecipue || me cuperem faceret.
Nunquam vivit avis · similis tibi, corve decore,
aut par ingenio || non valet esse tuo.
Tu nosti cantu · mentes aperire deorum;
auguriis homines || multa docere soles.
Si tibi nunc solito · modicum vox clarior esset,
nulla tuis volucris || laudibus obstreperet.
Corvus adulanti · credens, dum tentat aperto
ore suam vocem || reddere clarisono,
Caseolus cecidit, · quem tollens callida vulpis
inquit: Prodesset || plus tacuisse tibi.
Haec reticere monet · stultum, ne forte loquendo
secretum prodat || quod reticendo tenet.

Prose paraphrase:

Corvus, laetus,
residebat
in arbore excelsa,
caseolum
raptum mordicus
ore ferens.
Vulpis, callida,
praeteriens,
illum suspexit;
quem fallere cupiens,
taliter alloquitur:
Si Natura potens
in avem
me vertere vellet,
praecipue
cuperem
corvum me faceret.
Corve decore,
avis
similis tibi
nunquam vivit
aut
non valet
ingenio tuo par esse.
Tu
cantu nosti
deorum mentes aperire;
auguriis soles
homines multa docere.
Si nunc
tibi vox esset
modicum clarior solito,
volucris nulla
tuis laudibus obstreperet.
Corvus,
adulanti credens,
dum, ore aperto,
suam vocem
clarisono reddere tentat,
cecidit caseolus,
quem tollens
callida vulpis inquit:
Plus tacuisse tibi prodesset.
Haec monet stultum
reticere,
ne forte prodat loquendo
secretum
quod reticendo tenet.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). It did not recognize the diminutive caseolum, from caseum, "cheese." It also did not recognize the adjective clarisonus, "clear-sounding, resounding."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) by Felix Lorioux:



Word list thanks to NoDictionaries.com:

Coming soon.

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Capella et Lupus (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 157.

Nequam 42: DE CAPELLA ET LUPO

More suo pastum · dum vellet adire capella,
fertur sic haedum || praemonuisse suum:
Insidias, dum vado, lupi, rogo, nate, caveto,
qui varia nostrum || decipit arte genus.
Quidquid agat, dicatve tibi, tu credere noli,
nec stabulum reseres || qualibet arte sibi.
Dixit et abcessit, lupus affuit, et simulando
voce capram fallax || talia verba dedit:
Mater adest; aperi · stabulum, carissime fili;
nam secreta volo || dicere pauca tibi.
Materni sed consilii · non immemor haedus,
spectans per rimas || comperit insidias.
Sub specie matris, dicit, me, perfide, quaeris
perdere; sed mutilum || non habet illa caput.
Consiliis nos ista monent · parere parentum
qui nostrae curas || utilitatis habent.

Prose paraphrase:

Dum capella,
more suo,
pastum adire vellet,
fertur
sic praemonuisse
haedum suum:
Nate, rogo:
dum vado,
caveto
insidias lupi,
qui
arte varia
genus nostrum decipit.
Tu credere noli
quidquid agat aut tibi dicat,
nec, qualibet arte,
sibi stabulum reseres.
Dixit et abcessit;
Lupus affuit,
et voce capram simulando,
fallax,
talia verba dedit:
Mater adest;
stabulum aperi,
carissime fili;
nam
secreta pauca
tibi dicere volo.
Sed haedus
non immemor
materni consilii,
spectans per rimas,
insidias comperit.
Dicit:
Perfide,
sub specie matris
me perdere quaeris,
sed illa
caput mutilum non habet.
Ista
nos monent
consiliis parentum parere,
qui
curas nostrae utilitatis habent.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The word list does not recognize the noun capella, meaning "she-goat," and it does not recognize the verbs resero, reserare, "to open up, unbar, unlock" and abcedo, abcedere, "depart, go away."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) by Milo Winter:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Stultus et Muli (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: This is not a fable from the classical Aesop tradition, but compare the fable of the Boastful Mule.

Nequam 11: DE STULTO ET MULIS

Stultus olympiacum · certamine vincere cursum
posse putans, mulos || emit ad hoc geminos;
Larga quibus praebens · studiose pabula, promptos
ad cursum fieri || posse putabat eos.
tempus erat cursus, · bigam conscendit et ambos
mulos suppositis || exagitat stimulis;
Sed quo plus properat, hoc plus animalia tardant,
et quo progenita || sint patre pigra probant.
Attigerant alii cursores iam prope metam,
vix hic adhuc recta || coeperat ire via.
Attollit magnum circumstans turba cachinnum
et stultum coeno || stercorat atque luto.
Ut posset tandem fugiens evadere turbam,
caedebat mulos || acriter ille suos.
Illorum tunc unus ait: Cur quae meruisti,
pessime, nos cogis || dura flagella pati?
Cum nos emisti numquid non, rustice, nosti
natura pigro || nos genitos asino?
Hoc monet exemplum ne quis committat agendum
obscure natis || nobilis officium.

Prose paraphrase:

Stultus,
certamine
cursum olympiacum vincere posse
putans,
ad hoc
mulos emit geminos;
quibus
pabula larga studiose praebens,
putabat
eos fieri posse
promptos ad cursum.
Tempus cursus erat,
bigam conscendit
et mulos ambos exagitat
stimulis suppositis;
sed quo plus properat,
hoc plus animalia tardant,
et probant
quo patre
pigra progenita sint.
Cursores alii
iam metam prope attigerant,
hic
vix adhuc coeperat
via recta ire.
Turba circumstans
cachinnum magnum attollit
coeno atque luto
et stultum stercorat.
Ille,
tandem fugiens,
acriter mulos suos caedebat,
ut turbam evadere posset.
Tunc unus illorum ait:
Pessime,
cur nos cogis
dura flagella pati
quae meruisti?
Rustice,
numquid,
cum nos emisti,
non nosti
nos genitos
asino, natura pigro?
Hoc exemplum monet
ne quis committat
officium nobilis
obscure natis agendum.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The word list did not recognize the adjectives olympiacus, "Olympian," and progenitus, "born, brought forth."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) showing an ancient chariot:



Word list thanks to NoDictionaries.com:

Coming soon.

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Mons Parturiens (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 520.

Nequam 35: DE MONTE PARTURIENTE MUREM

Cum gemitu magno · mons praegnans parturiebat,
mugitu magnum || exsuperans tonitrum.
Vicinos omnes ·timor ingens excruciabat;
auxilii nullus || consiliive locus.
Dicebant: Terram · cum mons hic occupet istam,
Quid faciet partus || illius immodicus?
Illorum subito · cumulus nos obruet ingens,
membraque non minimo || pondere nostra teret.
Murem post multas · peperit mons ille querelas;
in risum versus || sic fuit ille metus.
Dicitur elatis · istud qui maxima iactant,
cum se facturos || vix modicum faciunt.

Prose paraphrase:

Mons, praegnans,
parturiebat
cum gemitu magno,
mugitu exsuperans
tonitrum magnum.
Timor ingens
vicinos omnes excruciabat;
auxilii aut consilii locus nullus.
Dicebant:
Cum mons hic
terram istam occupet,
partus illius immodicus
quid faciet?
Subito
illorum cumulus ingens
nos obruet,
et membra nostra teret
non minimo pondere.
Post querelas multas,
mons ille
peperit murem;
sic metus ille
in risum versus fuit.
Istud dicitur
elatis,
qui iactant
se maxima facturos,
cum vix modicum faciunt.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool).

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a Renaissance edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Leo et Asinus Comes (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 151.

Nequam 8: DE LEONE ET ASELLO

Saltus forte leo · peragrans, comitatus asello,
undique diversas || vidit adesse feras.
Horrendo clamare sono · mox jussit asello
ut subito sic has || occupet attonitas.
Ille dedit magnam · magno conamine vocem,
excusso quantam || fulmine dat tonitrus.
Exanimi similis · stetit omnis turba ferarum,
nec potuit pugnae || vel meminisse fugae.
Quot voluit rapuit · leo frendens, et laniavit,
nec nisi defessus || caedibus abstinuit.
Sic tandem vocem · compescere iussit asello,
permittens stupidas || fessus abire feras.
Mox asinus forti · credens par esse leoni:
Quid tibi de nostra || voce videtur, ait?
Vox tua, respondit · leo, vere fortibus ipsis,
si te non noscant, || est metuenda nimis.
Par, tibi confiteor, · factus trepidando fuissem,
si non novissem || teque tuumque genus.
Increpat hoc stolidum · qui par sapientibus ipsis
esse putat, sola || garrulitate sua.

Prose paraphrase:

Leo
forte saltus peragrans,
asello comitatus,
vidit
feras diversas undique adesse.
Mox
asello iussit
sono horrendo clamare
ut subito
has sic attonitas occupet .
Ille
conamine magno
vocem magnam dedit,
quantam tonitrus dat
fulmine excusso.
Ferarum turba omnis
similis exanimi stetit,
nec meminisse potuit
pugnae vel fugae.
Leo frendens
quot voluit
rapuit et laniavit,
et caedibus non abstinuit
nisi defessus.
Sic tandem
asello iussit
vocem compescere,
permittens, fessus,
feras stupidas abire.
Mox asinus,
par leoni forti esse credens,
ait:
Quid tibi de voce nostra videtur?
Leo respondit:
Vox tua
vere nimis metuenda est
fortibus ipsis,
si te non noscant.
Tibi confiteor
par trepidando factus fuissem,
si non novissem
et te et tuum genus.
Hoc
stolidum increpat,
qui
par sapientibus ipsis esse putat,
sola garrulitate sua.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The word list does not recognize the noun saltus as "woodland with glades."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from a Renaissance edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Mures Duo (Trinity)

Source: This poem was composed by the anonymous "Trinity Master" who published a lovely little book in 1852 setting Latin fables in prose side-by-side with his verse compositions; read the book at Google Books.

Other Versions: For more versions, see Perry 352.

15. MURES

Rusticus urbanum Murem Mus excipit; olim
Iunctus amicitia || forte viator erat:
Excipit hospitio; mensamque dapesque paravit;
At cibus est simplex || conveniensque loco.
Accidit, ut talem vitam fastidiat hospes;
Non tenuis victus || simplicitasque iuvant.
Urbis delicias ut tentet, suadet amico:
Res placet; inde urbem || nocte silente petunt.
Protinus ingressi tendunt ad divitis aedes;
Hac dapibus socios || ceperat ille die.
Relliquias nacti, genio coepere quieto
Indulgere; dapum || copia lauta manet.
Rusticus at sibi dum gratulatur, perstrepit, eheu!
Servorum subitus || tecta per ampla sonus.
Parte canes ululant omni; tremuere pavore
Convivae; dapibus || diffugiuntque procul.
Tum, "Longum valeas," Mus rusticus inquit, "amice!
Tuque fruare tuis: || tutus egoque meis."

Prose paraphrase:

Mus rusticus
Murem urbanum excipit;
forte
viator urbanus
olim amicitia iunctus erat
Muri rustico;
Mus rusticus
urbanum hospitio excipit.
Mus rusticus
et mensam et dapes paravit;
at cibus
simplex est
et loco conveniens.
Accidit,
ut hospes
talem vitam fastidiat;
tenuis victus et simplicitas
Murem urbanum non iuvant.
Mus urbanus
amico suadet
ut urbis delicias tentet.
Res placet;
inde
octe silente
urbem npetunt.
Protinus ingressi
ad divitis aedes tendunt;
hac die
ille dives
socios ceperat
dapibus.
Relliquias nacti,
Mures
Indulgere coepere,
genio quieto;
dapum copia lauta manet.
At
dum rusticus sibi gratulatur,
eheu!
Servorum sonus
subitus perstrepit
per ampla tecta.
Parte omni
canes ululant;
convivae
pavore tremuere
et dapibus procul diffugiunt.
Tum Mus rusticus inquit:
"Amice,
tu longum valeas,
et tuis fruare,
et ego tutus
meis fruar."

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The word list did not recognize the variant form relliquias for reliquias, from reliquia, "remains, leftovers." It also did not recognize the genitive plural dapum, from daps, "feast." It also did not recognize the intensive form, perstrepit, from strepo, strepere, "make a loud noise, shriek, creak."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) by Milo Winter:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Mus et Rana (Nequam)

This fable has moved to the ICTIBUS FELICIBUS blog.

Oves et Lupi (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 153.

Nequam 4: DE OVIBUS ET LUPIS

Grex ovium pugnando · lupos superasse refertur,
agmine custodum || subveniente canum.
Ut videre lupi · se vi non posse nocere,
arte minus cautas || aggrediuntur oves.
Perpetuam pacem · promittunt, si datur illis
obses turba canum. || Conditio placuit;
Auxiliumque suum · grex nescius insidiarum
hostibus infidis || tradere non timuit.
Securi coepere lupi, · custode carentem
post modicum tempus || dilaniare gregem.
Sero poenituit · facti pecus insidiantis,
esset cum nullus || qui daret auxilium.
tradit opem quicumque suam · male providus hosti,
poena plectendum || se timeat simili!

Prose paraphrase:

Grex ovium
lupos superasse refertur
pugnando,
subveniente
agmine canum custodum.
Lupi,
ut videre
vi nocere
se non posse,
arte
oves minus cautas
aggrediuntur.
Promittunt
perpetuam pacem,
si turba canum
obses illis datur.
Conditio placuit,
et grex,
insidiarum nescius,
auxilium suum
hostibus infidis tradere non timuit.
Lupi securi
post modicum tempus
gregem, custode carente,
dilaniare coepere.
Sero
pecus
insidiantis facti poenituit,
cum esset nullus
qui daret auxilium.
Quicumque
male providus
opem suam
hosti tradit,
timeat
se
poena simili plectendum!

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The verb careo appears incorrectly in the word list as careor.

Image. Here's an illustration for the fable (image source) by Francis Barlow:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Culex et Taurus (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 273.

Nequam 3: DE CULICE ET TAURO

Ingentem taurum · nimio fervore superbum
provocat exiguus || ad fera bella culex.
Ergo die posito · convenit maxima turba
ut tam dissimiles || conspicerent pugiles.
Venerat horrendus · prior ad certamina taurus,
impatiens et humum || saepe cavans pedibus.
Hunc procul inde culex · ut vidit adesse paratum,
talibus irridens || corripuit stolidum.
Quod mecum certare paras, · iam sit mihi palma;
iam sum nempe tuo || par tibi iudicio.
Evolat his dictis · subito, taurumque frementem
ostendit toto || ridiculum populo.
Fabula cum minimis · vetat haec contendere magnos,
ipsum ne sit eis || vincere dedecori.

Prose paraphrase:

Culex exiguus
nimio fervore
taurum superbum ingentem
ad fera bella provocat.
Ergo, die posito,
maxima turba
convenit
ut pugiles conspicerent
tam dissimiles.
Taurus horrendus
ad certamina prior venerat,
impatiens
et pedibus saepe humum cavans.
Culex
ut procul inde vidit
hunc adesse paratum,
corripuit stolidum,
talibus irridens:
quod mecum certare paras,
iam palma mihi sit;
iam nempe
iudicio tuo
par tibi sum.
Subito evolat
et his dictis,
taurum frementem
ridiculum ostendit
populo toto.
Fabula haec
magnos vetat
cum minimis contendere,
ne
ipsum vincere
eis dedecori sit.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). The word list did not recognize the participle cavans, from the verb cavo, cavare: hollow out, excavate.

Image. Here's an illustration for the fable (image source) by Arthur Rackham:

Word list thanks to NoDictionaries.com:

Coming soon.

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Lupus et Grus (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 156.

Nequam 1: DE LUPO ET GRUE

Ingluvie cogente, lupus · dum devorat ossa,
pars ossis fracti || faucibus haesit ei:
Anxius, orat opem · supplex pecudesque ferasque
insuper, et volucrum || postulat auxilium.
Omnes respondent · gruis ossea labra valere
os quod inhaerebat || faucibus abstrahere.
Hanc lupus aggreditur, · ululansque gemensque precatur
ne quam sola potest || ferre, recuset opem.
Grus pretium poscit; · iurat lupus omne daturum
quod petet, et testes || invocat ille deos.
Grus credit, totumque caput · mox eius in ore
mergens, inventum || detrahit os vacuum.
Ereptus lupus exultat; · grus praemia poscit;
fallit eam verbis || callidus ambiguis.
Ast ubi grus coepit · nimis infestare dolosum,
paucis edocuit || se lupus esse lupum:
Sufficiat quod ab ore lupi · salvum caput una
traxeris, et magnum || sit tibi vita lucrum.
Crudelem mitis quisquis · iuvat, hinc doceatur
praemia ne speret, || damna sed extimeat!

Prose paraphrase:

Lupus,
ingluvie cogente,
dum ossa devorat,
pars ossis fracti
faucibus ei haesit.
Anxius, supplex
opem orat;
insuper pecudesque ferasque,
et volucrum auxilium postulat.
Omnes respondent
gruis ossea labra valere
abstrahere os
quod faucibus inhaerebat.
Lupus
hanc aggreditur,
ululansque gemensque
precatur
ne recuset opem
quam ferre potest sola.
Grus
pretium poscit;
lupus iurat
daturum omne
quod petet,
et ille
deos testes invocat.
Grus credit
et mox
totum caput mergens
eius in ore,
os vacuum
inventum detrahit .
Lupus ereptus exultat;
grus praemia poscit;
callidus
eam fallit
verbis ambiguis.
Ast ubi grus
nimis dolosum
infestare coepit,
lupus
paucis edocuit
se esse lupum:
Sufficiat
quod caput salvum
ab lupi ore
una traxeris,
et vita
lucrum magnum tibi sit.
Quisquis mitis
crudelem iuvat,
hinc doceatur
ne praemia speret,
sed damna extimeat!

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). Note that the word list did not recognize the compound verb extimeo, extimere: "fear greatly."

Image. Here's an illustration for the fable (image source) by the French illustrator Felix Lorioux:



Word list thanks to NoDictionaries.com:

Coming soon.

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.

Lepus et Passer (Nequam)

Source: The fables of the medieval scholar and poet Alexander Nequam are available in several different editions at GoogleBooks.

Other Versions: See Perry 473.

Nequam 14: DE LEPORE ET PASSERE

Dum moriendo lepus · gemeret, Iovis alite captus,
sic illum passer || improbus aggreditur:
Cur tibi, stulte lepus, · solita non arte cavebas?
Cur non sollicitus || et bene cautus eras?
Est naturalis ubi · nunc astutia mira,
qua venatores || decipis atque canes?
Quid vitasse tibi · laqueos et retia prodest,
oraque post morsum || praeteriisse canum?
Quid tibi retrogradi · cursus saltusque citati?
Quid saltu sepes || transiluisse iuvat?
Artes, stulte lepus, · quid prosunt mille cavendi?
Quam male cavisti || nunc miser ipse tibi!
Nullus amicorum · debet te flere parentum;
stultitia moreris || desidiaque tua.
talia dicentem · rapuit mox nisus eumdem,
et correptorem || corripuit stolidum.
Passeris ad gemitus, · oculos iam deficientes
protinus attollens, || retulit ista lepus:
Laetor in extremis · quod, qui modo non timuisti
insultare mihi, || morte peris simili.
Haec res ficta monet · misero ne deroget ullus,
ne subito damnum || perpatiatur idem.

Prose paraphrase:

Dum lepus,
Iovis alite captus,
moriendo gemeret,
passer improbus
sic illum aggreditur:
Cur, stulte lepus,
arte solita
tibi non cavebas?
Cur non sollicitus eras
et bene cautus?
Ubi est nunc
astutia naturalis mira,
qua venatores decipis
atque canes?
Quid tibi prodest
vitasse laqueos et retia,
et canum ora praeteriisse
post morsum?
Quid tibi
retrogradi cursus
et saltus citati?
Quid iuvat
saltu sepes transiluisse?
Lepus stulte,
quid prosunt
mille artes cavendi?
Quam male nunc
tibi cavisti ipse miser!
Nullus parentum amicorum
te flere debet;
moreris
stultitia et desidia tua.
Mox nisus
eumdem, talia dicentem, rapuit
et stolidum correptorem corripuit.
Lepus,
oculos iam deficientes
ad passeris gemitus attollens,
protinus retulit ista:
In extremis
laetor quod
morte simili peris
qui modo
mihi insultare non timuisti.
Haec res ficta monet
ne ullus
misero deroget,
ne subito perpatiatur
damnum idem.

NoDictionaries.com: You can find the word list for this fable online, and use it interactively (here are some tips on how to make best use of the tool). Note that the word list did not recognize cavebas as a form of the verb caveo, cavere: "take care, be cautious." There were also several words it did not recognize at all: retrogradus, meaning "backwards, evasive" - nisus, meaning "hawk, sparrow-hawk" - correptor, as "someone who snatches, grabs" - and perpatior, perpati, an intensive form of the verb patior, "to suffer, endure, allow." It also did not recognize eumdem as a form of idem.

Image. Here's an illustration for the fable (image source) from an early 19th-century edition of Aesop:

---

Aesop's Fables in Latin now available at Amazon.com.